Gerçek burcunuzu bir astronomdan öğrenin!

Gazetelerde ve dergilerde yazan burç tarihlerinizin doğru olduğunu mu sanıyorsunuz? Yanılıyorsunuz! Burada size nedenlerini açıklayıp gerçek burcunuzun ne olduğunu bulmanızı sağlayacağım.

Şu anda astrologların (yıldız falcılarının) büyük bir bölümünün kullanmakta olduğu burç tarihleri milattan önce 2000 yılına, Babilliler tarafından oluşturulan burç sistemine dayanmaktadır. Oysa ki burçların tarihleri her gün çok yavaş bir şekilde değişmektedir. Bu değişimin nedeni astronomide “gündönümünün devinimi (precession of the equinoxes)” olarak bilinir.

Şimdi basit anlamda bunu anlatayım. Belki lisedeki coğrafya derslerinizden hatırlarsınız. Yerin Güneş etrafında dolandığı düzlem ile ekvator arasında 23° 27′ lık meşhur bir açı vardır. Bu açı nedeniyle bazı aylar Güneş ışınları bulunduğuz enleme dik, bazı aylar ise eğik olarak ulaşır. Bu olay mevsimleri oluşturur. Buraya kadar ki bilgilere eminim bir çoğumuz aşinayız. Burada Dünya’nın hareketini biraz eğik bir şekilde dönen bir topaca benzetebiliriz. Topacın hareketine dikkatli bir şekilde bakarsanız kendi ekseni etrafında hızlı bir şekilde döndüğünü, ancak bunla beraber dönme ekseninin de çok yavaş bir şekilde yalpaladığını görürsünüz. İsterseniz Çinli bir amcamızın çevirdiği şu dev topacı izleyerek bu hareketi anlamaya çalışalım (özellikle 01:10’daki yalpalama hareketine dikkat edelim):

Dünya da aslında benzer bir yalpalama hareketi yapmaktadır. Ekliptik ile ekvator arasındaki 23° 27′ lık açı sabit kalırken (ki aslında bu değer de çok uzun süreler içinde değişir) yerin ekseni uzaydan bakıldığında bir yalpalama hareketi yapar. Bu hareketin tam bir dönüşü yaklaşık 26.000 yıl sürmektedir (eğer daha ayrıntılı bir video isterseniz buraya tıklayabilirsiniz). Eksenin bu sürekli devinimi mevsimler üzerinde etkilidir. Örneğin 26.000 yılın yarısı olan 13.000 yıl sonra eğer takvimlerimizde gerekli düzeltme yapılmasaydı Ağustos ayının ortasında Kış mevsimini yaşıyor olacaktık. Peki bu düzeltme nasıl yapılıyor şimdi ona bakalım. Yer’in Güneş etrafında bir kere dolanması için geçmesi gereken süre:

365 gün 6 saat 9 dakika 9 saniye‘dir.

Yer ekseninin devinimi ve mevsimlerin değişimi gözönüne alındığında, ardarda aynı mevsimi yaşamamız için geçmesi gereken süre:

365 gün 5 saat 48 dakika 46 saniye‘dir.

Bizim de kullanmakta olduğumuz Güneş takvimleri oluşturulurken Yer’in Güneş etrafındaki tam turu için gereken süre yerine aynı mevsimi ardarda yaşamamız için gereken bu ikinci süre kullanılır. Aslında bu çok mantıklı ve kullanışlıdır. Çünkü biz yıl kavramını hangi mevsimde olduğumuzu, havanın nasıl olacağını kestirmek için kullanıyoruz. Bu nedenle Ağustos ayında hep Yaz’ı yaşamak isteriz. Sürekli değişen ve ayların mevsimleri göstermediği bir yıl sistemi hiç de kullanışlı olmazdı. Herneyse, konumuza dönelim. Görüldüğü gibi bu iki zaman arasında yaklaşık 20 dakikalık bir fark vardır. Bu nedenle Yer’in her yıl Güneş etrafındaki bir turunu olması gerektiğinden 20 dakika önce tamamladığı kabul edilir. Bu nedenle her yıl belirli bir tarihte Güneş’in bulunduğu burç 20 dakika geri kayar. Bu süre size az gelebilir, ancak şunu bir düşünün.

Milattan önce kabaca 2000 yılında Babilliler, 21 Mart’a denk gelen bir günde Güneş’in Koç burcunda olduğunu tespit etmişler. Şu anda 2000’li yıllarda olduğumuza göre aradan 4000 yıl geçmiş. Her yıl yirmi dakikalık gecikmeyi göz önünde bulundurursak o günden bu zamana yaklaşık 57 gün (yani kabaca 2 ay) gecikme olduğunu hesaplarız. Astrologların burada bir başka anlamsız hareketi ise 21 Mart’ı Koç noktasının başlangıç tarihi olarak kabul etmesidir. Oysaki ki Babillliler zamanında 21 Mart, Koç noktasının başına değil ortalarına hatta biraz daha ilerisine denk gelmektedir. Bu iki hata birleştirildiğinde burçların tarihlerinin günümüzde 1 ay kadar geri kaydığı görülür. Örneğin şu an Koç burcu olan birinin aslında gerçek burcu Balık’tır. Belki gerekli bilgileri bilmeyen veya bilse bile bu hesapları yapamayan birçok astrolog (yıldız falcısı) günümüzde bu düzeltmemeyi yapmamaktadır (Sanırım bunu yaptıkları zaman bu güne kadar baktıkları falların yerleri hep hatalı olacak ve bu şekilde insanları yanılttıkları ortaya çıkacak!).

Bir diğer konu ise burçların uzunlukları. Astrologlar hiçbir bilimsel neden olmaksızın burçları eşit 12 parçaya bölmüşlerdir. Ancak burçların uzunlukları eşit değildir. Örneğin Başak burcu gökyüzünde büyük bir alan kapladığından çok uzun bir burç olup Güneş’in bu burçtan geçmesi 45 gün sürmektedir. Akrep burcu için ise bu süre sadece 7 gündür!

Burçlar gerçekte 12 tane değil 13 tanedir! Sanırım astrologlar yine hiçbir bilimsel gerekçe olmadan sadece akılda kolay kalsın diye burçları 12 tane kabul etmeyi uygun görmüşlerdir (Böylece 1 yılda 12 ay olduğundan bölmesi kolay olacak. Belki de 13’ün uğursuz bir rakam olduğunu düşünüyorlardır, kimbilir…). 13. burcun ismi Yılancı. Akrep ile Yay takımyıldızları arasında yer alıyor. Artık gerekli bilgileri topladığımıza göre gerçek burcumuzu öğrenmenin vakti geldi. İşte gerçek liste:

burclar

Peki ne olacak burcunuz değiştiyse? Listeden herhangi bir burcu seçip bu benim burcum deseniz olmaz mı? Peki burcunuz Güneş’in üzerinden geçtiği bir takımyıldız olmak zorunda mı? Belki de sizin burcunuz Avcı takımyıldızıdır… Şimdi belki ne demek istediğimi belki de anlamadınız. Ancak şu videoyu izleyerek uyanmaya başlayabilirsiniz :) Devamını ise yakında yine buralarda bulacaksınız.

Herkese sevgiler!

Creative Commons Lisansı
Tolgahan KILIÇOĞLU tarafından yazılan “Gerçek burcunuzu bir astronomdan öğrenin!” Creative Commons Attribution 3.0 Unported Lisansı ile lisanslanmıştır. Paylaşmak istediğiniz taktirde lütfen bu sayfanın adresine atıfta bulununuz.

Panstarrs Kuyrukluyıldızı yere yaklaşıyor!

C/2011 L4 kodu ile bilinen ve bir diğer ismi Panstarrs olan, ancak bir çok kişinin karıştırarak Panstar, Pannstarr, Panstarss vb. şeklinde yazdığı bu güzel ve gizemli kuyrukluyıldızın bu ziyareti, onu ilk ve son görüşümüz olacaktır. Çünkü bu kuyruklu yıldız Halley kuyruklu yıldızı gibi dönemli değildir. Bir daha yeri ziyaret etmesi onbinlerce yıl alabilmektedir. Merak edenler için hemen söyleyelim, bu kuyruklu yıldızın kuyruğunun en uzun halinin 120.000 km olduğu tahmin edilmektedir (ref).

Panstarrs’ın hikayesi çok eskiye dayanmamaktadır. İşte Panstarrs kuyruklu yıldızının keşfedildiği Havãi’nin yemyeşil adalarından Maui’nin bir görüntüsü:

Maui_Landsat_Photo
Maui Adası. Author: NASA.

Panstarrs kuyrukluyıldızının ismi keşfedildiği teleskobun adından gelmektedir. Pan-STARRS (Panoramic Survey Telescope and Rapid Response System) teleskopları bu adadanın  doğusunda bulunan Haleakalā volkanında bulunmaktadır. Yüksekliği 3.055 metre olan bu volkanın bir ilginç özelliği vardır. Maui adasının %75’i bu volkan sayesinde oluşmuştur!

800px-Haleakalā,_Peak_Shadow
Haleakalā. Credit: http://en.wikipedia.org/wiki/File:Haleakal%C4%81,_Peak_Shadow.jpg

2011 yılının Haziran ayında Pan-STARRS 1 teleskobu kullanılarak alınan aşağıdaki görüntüde daha önce tanımlanmamış ve hareket eden bir cismin varlığı farkedildi.

Panstarrs Comet. Credit: http://www.ifa.hawaii.edu/info/press-releases/PS1CometJune2011/index.shtml
Panstarrs Comet. Credit: http://www.ifa.hawaii.edu/info/press-releases/PS1CometJune2011/index.shtml

Cismin hareketi incelendindiğinde Güneş’e gittikçe yaklaşmakta olan yeni bir kuyruklu yıldız olduğu keşfedildi. NASA, Jet Propulsion Labaratuvarı’nın verilerine göre bu kuyrukluyıldız hiperbolik bir yörüngeye sahip. Yörüngesinin yarı büyük eksen uzunluğu Yer-Güneş uzaklığının (150 milyon km) 3460 katı (3460 astronomi birimi). Panstarrs’ın uzun seyahatinin en heyecanlı bölümü Güneş’e yaklaştığı an olan 10 Mart 2013 UT03:39 (Türkiye saati ile 05:39) olacak. Bu esnada kuyruklu yıldız Güneş’e kabaca Merkür kadar (50 milyon km) yakın olacak (bazen bu en yakın konumlarda kuyrukluyıldızlar parçalanabilmektedir). Ancak bizi ilgilendiren daha önemli bir tarih var. O da Yer’e en yakın olduğu tarih olan 5 Mart 2013. Bu tarihte kuyrukluyıldız Yer’e neredeyde Güneş’imiz kadar yakın olacak (1.09 astronomi birimi, ref). Kasım ve Aralık aylarında neredeyse Venüs gezegeni kadar olan parlaklığını Ocak ayından itibaren hızla kaybettiğinden dolayı Yer’e ve Güneş’e en yakın olduğu zamanlarda kabaca 2.5 – 3.0 kadirde gözükecek (ref). Bu değerler çıplak gözle görme sınırının üzerinde. Ancak bir dürbün kullanmak olayı daha eğlenceli hale getirebilir.

Gelelim en önemli konuya. “Panstarrs kuyruklu yıldızını nasıl gözleyebilirim?” diye soranlarınız olacaktır. Eğer gözlemi Türkiye’den (Ankara, İstanbul, İzmir vb. tüm iller için) yapacaksanız ve açık konuşmak gerekirse bu kuyruklu yıldızı görmeniz çok zor (görülmeyecek demek bile yanlış olmaz). Eğer kuyrukluyıldız Güneş’e en yakın olduğu 10 Mart tarihinde parçalanmazsa, Güneş’ten biraz uzaklaşması için 4-5 gün beklememiz gerekiyor. Yani, Mart ayının 14, 15, 16 ve 17’sinde Güneş’ten bir miktar uzaklaşmış olacak. Çıplak gözle ve dürbünle gözlem yapmak için sadece bu tarihler uygun (bu tarihlerden sonra da gözlenmeye devam ediyor ancak parlaklığı çok azaldığından dolayı gün geçtikçe gözlemek zorlaşıyor). Panstarrs kuyrukluyıldızını bu tarihlerde görmek için nereye bakmamız gerekiyor diye sorarsanız, anlatayım. Yapmanız gereken Güneş batar batmaz (tam saat isteyenler için bir aralık vereyim: Türkiye saati ile 17:50 ile 18:50 arası) batı yönüne yani Güneş’in battığı tarafa doğru ufkun hemen üzerine bakmanız. Normalde hava karardıkça kuyruklu yıldız kendini belli etmeye başlar. Ancak Panstarrs için bu geçerli olmayacak. Ufka çok yakın olduğu için Güneş battıktan kısa bir süre sonra Panstarrs’da batıyor. Dolayısıyla ciddi anlamda bir “kuyruklu” yıldız gözlemeyi beklemeyin. Eğer şanslı iseniz ufkun hemen üzerinde çok kısa bir süre (kabaca 15 dk) soluk bir ışık olarak görebilirsiniz. Bir dürbün veya küçük bir teleskop kullanmak kuyruklu yıldızı ayırdetmek için gerekli olabilir. Herkese iyi gözlemler diyerek bu konuyu burada bitiriyor ve sizi Alex Cherney tarafından filme alınan Lemmon ve Pannstarrs kuyruklu yıldızlarının Güney yarıküreden çekilen bu muhteşem videosu ile başbaşa bırakıyorum. Tam ekran izlemenizi şiddetle tavsiye ederim.

Comets Lemmon and PanSTARRS sweeping through the Southern Skies from Alex Cherney on Vimeo.

Creative Commons Lisansı
Tolgahan KILIÇOĞLU tarafından yazılan “Panstarrs Kuyrukluyıldızı yere yaklaşıyor!” Creative Commons Attribution 3.0 Unported Lisansı ile lisanslanmıştır. Paylaşmak istediğiniz taktirde lütfen bu sayfanın adresine atıfta bulununuz.