Gerçek burcunuzu bir astronomdan öğrenin!

Gazetelerde ve dergilerde yazan burç tarihlerinizin doğru olduğunu mu sanıyorsunuz? Yanılıyorsunuz! Burada size nedenlerini açıklayıp gerçek burcunuzun ne olduğunu bulmanızı sağlayacağım.

Şu anda astrologların (yıldız falcılarının) büyük bir bölümünün kullanmakta olduğu burç tarihleri milattan önce 2000 yılına, Babilliler tarafından oluşturulan burç sistemine dayanmaktadır. Oysa ki burçların tarihleri her gün çok yavaş bir şekilde değişmektedir. Bu değişimin nedeni astronomide “gündönümünün devinimi (precession of the equinoxes)” olarak bilinir.

Şimdi basit anlamda bunu anlatayım. Belki lisedeki coğrafya derslerinizden hatırlarsınız. Yerin Güneş etrafında dolandığı düzlem ile ekvator arasında 23° 27′ lık meşhur bir açı vardır. Bu açı nedeniyle bazı aylar Güneş ışınları bulunduğuz enleme dik, bazı aylar ise eğik olarak ulaşır. Bu olay mevsimleri oluşturur. Buraya kadar ki bilgilere eminim bir çoğumuz aşinayız. Burada Dünya’nın hareketini biraz eğik bir şekilde dönen bir topaca benzetebiliriz. Topacın hareketine dikkatli bir şekilde bakarsanız kendi ekseni etrafında hızlı bir şekilde döndüğünü, ancak bunla beraber dönme ekseninin de çok yavaş bir şekilde yalpaladığını görürsünüz. İsterseniz Çinli bir amcamızın çevirdiği şu dev topacı izleyerek bu hareketi anlamaya çalışalım (özellikle 01:10’daki yalpalama hareketine dikkat edelim):

Dünya da aslında benzer bir yalpalama hareketi yapmaktadır. Ekliptik ile ekvator arasındaki 23° 27′ lık açı sabit kalırken (ki aslında bu değer de çok uzun süreler içinde değişir) yerin ekseni uzaydan bakıldığında bir yalpalama hareketi yapar. Bu hareketin tam bir dönüşü yaklaşık 26.000 yıl sürmektedir (eğer daha ayrıntılı bir video isterseniz buraya tıklayabilirsiniz). Eksenin bu sürekli devinimi mevsimler üzerinde etkilidir. Örneğin 26.000 yılın yarısı olan 13.000 yıl sonra eğer takvimlerimizde gerekli düzeltme yapılmasaydı Ağustos ayının ortasında Kış mevsimini yaşıyor olacaktık. Peki bu düzeltme nasıl yapılıyor şimdi ona bakalım. Yer’in Güneş etrafında bir kere dolanması için geçmesi gereken süre:

365 gün 6 saat 9 dakika 9 saniye‘dir.

Yer ekseninin devinimi ve mevsimlerin değişimi gözönüne alındığında, ardarda aynı mevsimi yaşamamız için geçmesi gereken süre:

365 gün 5 saat 48 dakika 46 saniye‘dir.

Bizim de kullanmakta olduğumuz Güneş takvimleri oluşturulurken Yer’in Güneş etrafındaki tam turu için gereken süre yerine aynı mevsimi ardarda yaşamamız için gereken bu ikinci süre kullanılır. Aslında bu çok mantıklı ve kullanışlıdır. Çünkü biz yıl kavramını hangi mevsimde olduğumuzu, havanın nasıl olacağını kestirmek için kullanıyoruz. Bu nedenle Ağustos ayında hep Yaz’ı yaşamak isteriz. Sürekli değişen ve ayların mevsimleri göstermediği bir yıl sistemi hiç de kullanışlı olmazdı. Herneyse, konumuza dönelim. Görüldüğü gibi bu iki zaman arasında yaklaşık 20 dakikalık bir fark vardır. Bu nedenle Yer’in her yıl Güneş etrafındaki bir turunu olması gerektiğinden 20 dakika önce tamamladığı kabul edilir. Bu nedenle her yıl belirli bir tarihte Güneş’in bulunduğu burç 20 dakika geri kayar. Bu süre size az gelebilir, ancak şunu bir düşünün.

Milattan önce kabaca 2000 yılında Babilliler, 21 Mart’a denk gelen bir günde Güneş’in Koç burcunda olduğunu tespit etmişler. Şu anda 2000’li yıllarda olduğumuza göre aradan 4000 yıl geçmiş. Her yıl yirmi dakikalık gecikmeyi göz önünde bulundurursak o günden bu zamana yaklaşık 57 gün (yani kabaca 2 ay) gecikme olduğunu hesaplarız. Astrologların burada bir başka anlamsız hareketi ise 21 Mart’ı Koç noktasının başlangıç tarihi olarak kabul etmesidir. Oysaki ki Babillliler zamanında 21 Mart, Koç noktasının başına değil ortalarına hatta biraz daha ilerisine denk gelmektedir. Bu iki hata birleştirildiğinde burçların tarihlerinin günümüzde 1 ay kadar geri kaydığı görülür. Örneğin şu an Koç burcu olan birinin aslında gerçek burcu Balık’tır. Belki gerekli bilgileri bilmeyen veya bilse bile bu hesapları yapamayan birçok astrolog (yıldız falcısı) günümüzde bu düzeltmemeyi yapmamaktadır (Sanırım bunu yaptıkları zaman bu güne kadar baktıkları falların yerleri hep hatalı olacak ve bu şekilde insanları yanılttıkları ortaya çıkacak!).

Bir diğer konu ise burçların uzunlukları. Astrologlar hiçbir bilimsel neden olmaksızın burçları eşit 12 parçaya bölmüşlerdir. Ancak burçların uzunlukları eşit değildir. Örneğin Başak burcu gökyüzünde büyük bir alan kapladığından çok uzun bir burç olup Güneş’in bu burçtan geçmesi 45 gün sürmektedir. Akrep burcu için ise bu süre sadece 7 gündür!

Burçlar gerçekte 12 tane değil 13 tanedir! Sanırım astrologlar yine hiçbir bilimsel gerekçe olmadan sadece akılda kolay kalsın diye burçları 12 tane kabul etmeyi uygun görmüşlerdir (Böylece 1 yılda 12 ay olduğundan bölmesi kolay olacak. Belki de 13’ün uğursuz bir rakam olduğunu düşünüyorlardır, kimbilir…). 13. burcun ismi Yılancı. Akrep ile Yay takımyıldızları arasında yer alıyor. Artık gerekli bilgileri topladığımıza göre gerçek burcumuzu öğrenmenin vakti geldi. İşte gerçek liste:

burclar

Peki ne olacak burcunuz değiştiyse? Listeden herhangi bir burcu seçip bu benim burcum deseniz olmaz mı? Peki burcunuz Güneş’in üzerinden geçtiği bir takımyıldız olmak zorunda mı? Belki de sizin burcunuz Avcı takımyıldızıdır… Şimdi belki ne demek istediğimi belki de anlamadınız. Ancak şu videoyu izleyerek uyanmaya başlayabilirsiniz :) Devamını ise yakında yine buralarda bulacaksınız.

Herkese sevgiler!

Creative Commons Lisansı
Tolgahan KILIÇOĞLU tarafından yazılan “Gerçek burcunuzu bir astronomdan öğrenin!” Creative Commons Attribution 3.0 Unported Lisansı ile lisanslanmıştır. Paylaşmak istediğiniz taktirde lütfen bu sayfanın adresine atıfta bulununuz.

ISON Kuyrukluyıldızı yere yaklaşıyor!

GÜNCELLEME:

İson Kuyrukluyıldızının Son ve En Güncel Durumu:
Ne yazık ki ISON Kuyrukluyıldızı, Güneş’e yakın geçişi sırasında kütlesinin tamamına yakınını kaybetti. Artık onu görmemiz mümkün değil. Bizi ziyaretinden dolayı kendisine teşekkür ediyoruz. Sevimli kuyrukluyıldızın görkemli vedasını aşağıdaki videodan izleyebilirsiniz:

Aşağıda ISON Kuyrukluyıldızı hakkında önceden yazmış olduğum yazıyı bulacaksınız. Ancak kuyrukluyıldız artık yıldıztozuna dönüştüğünden ilerisi için verdiğim tarihler bir anlam ifade etmiyor.

ISON Kuyruklu yıldızı olarak anılan bu cismin diğer isimleri: C/2012 S1 ve Comet Nevski–Novichonok‘dur. Bu kuyruklu yıldız Vitali Nevski ve Artyom Novichonok tarafından Rusya, Kislovodsk yakınlarında yeralan International Scientific Optical Network (ISON) teleskoplarında keşfedilmiştir. İsmini de bu teleskoptan almaktadır:

119-1
Vitali Nevski ve Artyom Novichonok ISON kuyruklu yıldızını keşfettikleri International Scientific Optical Network (ISON) teleskoplarının birinde. Credit: http://astronomer.ru/

ISON artık Güneş’e çok yaklaşmaya başladı. Ancak yaklaşıp geçene kadar onu çıplak gözle görmemiz zor. Şu anda dürbün, teleskop veya güçlü fotoğraf makineleriyle görüntüleri elde edilebilir. Aralık ayının sonlarına doğru ise onu çıplak gözle görme şansımız olacak.

Kuyruklu yıldızların gözlemlerinde şöyle bir ikilem vardır. Bir kuyruklu yıldız Güneş’e yaklaştıkça daha parlak gözükür. Ancak parlak olması onun gözleneceği anlamına gelmez. Kuyruklu yıldız Güneş’e çok yakın olduğu zaman onunla beraber hareket eder. Bu nedenle onu Güneş doğmadan hemen önce veya ya da Güneş battıktan hemen sonra gözleyebiliriz. Bu durumda gözlem yaptığımız zaman havanın karanlık olmadığı tan vaktine denk gelir ve gök cisimlerini parlak olsalar dahi ayırd etmemiz zorlaşır.

Peki gelelim ISON kuyruklu yıldızına. Aşağıda ISON kuyruklu yıldızının çekilmiş iki görüntüsünü bulabilirsiniz. Bunlardan ilki Hubble Uzay Teleskobu ile çekilmiş:

ISON Kuyrukluyıldızı. Credit: http://www.flickr.com/photos/gsfc/10346759605/
ISON Kuyrukluyıldızı. Credit: http://www.flickr.com/photos/gsfc/10346759605/

Bir diğerini ise benim de şu an çalışmakta olduğum Ankara Üniversitesi Kreiken Rasathanesi’nde meslektaşlarım tarafından çekildi:

ISON Kuyrukluyıldızı. Credit: Ankara Üniversitesi Kreiken Rasathanesi (Cihan Tuğrul TEZCAN, Onur YÖRÜKOĞLU)
ISON Kuyrukluyıldızı. Credit: Ankara Üniversitesi Kreiken Rasathanesi (Cihan Tuğrul TEZCAN, Onur YÖRÜKOĞLU)

Kuyruklu yıldız Kasım ayının başlarında küçük teleskoplarla gözlenebilecek bir parlaklığa ulaştı. Ancak ISON kuyruklu yıldızını ne zaman görebileceğiz ve ISON kuyruklu yıldızını görmek için nereye bakmalıyız diye merak ettiğinizi biliyorum.

Öncelikle Şunu söylemeliyim. ISON kuyruklu yıldızı şu anda (2013 Kasım ayının başlarında) gökyüzünde. Ama Güneş’e yaklaşmadan önce çok parlak görünmüyor. Bu nedenle çıplak gözle görülmesi çok ama çok zor. Ancak küçük bir teleskop veya dürbün kullanılarak farkedilebilir. Eğer aceleniz varsa, Kasım’ın 15’i ile 22 arası çıplak gözle görülme sınırında. Dolayısıyla bu tarihler arasında Güneş doğmadan hemen önce saat sabah 05:30 gibi soluk bir cisim olarak görülebilecek. Cismi görmek için Güneş’in doğacağı yöne (kabaca Doğu’ya) bakmanız gerekiyor. Ancak şehir ışıklarının olduğu bir yerde yaşıyorsanız çok fazla ışık kirliliği olacağından muhtemelen kuyruklu yıldızı göremeyeceksiniz. Bu nedenle şehir ışıklarından uzak ve ufuk çizgisini görebileceğiniz yüksek bir yere gitmeniz gerekli. Onu bir daha parlak görmek için öncelikle Güneş’e en yakın olacağı 28-29 Kasım tarihlerini beklememiz gerekecek. Bu tarihlerde Kuyruklu yıldız Güneş’e çok yakın olduğundan onunla beraber doğup onunla beraber batacak. Güneş’in yanında görülüp görülmeyeceği biraz şüpheli. Çünkü Güneş’ e en yakın olduğu anda bile Ay’ın ince hilal evresindeki parlaklığının neredeyse onda biri kadar parlak. Bu parlaklıktaki bir cismin gündüz görülme şansı biraz düşük.

Kasım ayından sonra iş biraz şansa kalıyor. Çünkü kuyruklu yıldızlar Güneş’e yaklaştıklarında parçalanabiliyorlar. Eğer bu durum yaşanmazsa ve cisim tek parça halinde kalabilirse onu görebilmemiz için Güneş’den biraz daha uzaklaşmasını beklemek durumundayız.

ISON kuyruklu yıldızı için heyecan verici olay Aralık ayından itibaren Güneş’ten uzaklaşıp yere doğru yaklaşması. 27 Aralık’ta ise yere en yakın konumuna ulaşıyor (64 milyon km, Yer-Güneş uzaklığının yarısından biraz az). Aralık ayının ilk günlerinde Güneş’ten çok fazla uzaklaşmadığından dolayı parlaklığı yüksek. Ancak çok kısa bir süre gözlenebiliyor. Bu nedenle Aralık’ın 10’u ile 20’si arasında gözlemek isterseniz, sabah Güneş doğmadan hazırlığınızı yapın. Hava henüz aydınlanmadan sabah saat 5:00 ile 6:00 arasında Güneş’in doğacağı Doğu ufkuna doğru bakın. Eğer şanslı iseniz soluk bir kuyruklu yıldız göreceksiniz. Kuyruklu yıldızın parlaklığı görme sınırına yakın olduğundan şehir ışıklarından uzak ve ufuk çizgisini rahat görebileceğiniz bir yerde olmalısınız. Burada size tavsiyem bir dürbün veya ufak bir teleskop kullanmanız.

Daha rahat gözlem yapacağınız tarihler ise Aralık ayının ortasından itibaren başlıyor. Aralık’ın 20’sinden sonra Güneş’ten büyük miktarda ayrıldığı için saat 03:00 gibi Kuzey-Doğu ufkundan yükselmeye başlıyor. Gün geçtikçe yükselmeye başladığı bu saat geriye doğru gidiyor. Yere en yakın olduğu 27 Aralık’ta ise saat 22:00 gibi tam kuzey yönünde yükselmeye başlıyor yavaş yavaş doğu ufkuna doğru ilerliyor ve saat gece 01:30 gibi rahat görülebilir bir yüksekliğe ulaşıyor. Bu andan sonra sabaha kadar gözlenebilir. Ancak yere en yakın olduğu bu tarihte bile parlaklığı çok düşük ve gözün görme sınırında. Bu nedenle kuyruklu yıldızı görmek için en azından bir dürbüne ihtiyacınız olabilir. Kuyruklu yıldızın fotoğraflanması için en uygun gün bu gün olabilir.

Bana sorarsanız bu kuyruklu yıldızı çıplak gözle görmek için en iyi zaman yere en yakın olduğu 27 Aralık tarihi değil. Çünkü bu tarihte Güneş’ten uzaklaştığı için daha sönük gözüküyor. En uygun zamanın Aralık’ın 14’ü veya 15’i olduğunu düşünüyorum. Bu tarihlerde sabah 5:00 ile 6:00 arasında tam doğu ufkuna bakılırsa şehir ışıklarının çok olmadığı bir yerde çıplak gözle gözlenebilecektir.

Ocak ayında cisim Güneş’ten oldukça uzaklaşacağından küçük ve orta ölçekli teleskoplarla gözlem yapabilmek için ideal bir pozisyona geliyor. Eğer amatör olarak astrofotoğraf ile uğraşıyorsanız ve fotoğraf makinenizi bağlayabileceğiniz bir teleskobunuz varsa bu fırsatı kaçırmayın. Uzun poz süreli fotoğraflar çekmek de ilginç olabilir.

Evet ISON kuyruklu yıldızı onu çıplak gözle görmek isteyenleri açıkçası biraz hayal kırıklılığına uğratacak. Ancak amatör ve profesyonal astronomlar tarafından halen görüntülenebilir ve incelenebilir değerli bir cisim.

Bu arada tabi sevgili basınımızda yine abartılı haberler dönmeye başladı. Özellikle “ISON Kuyruklu yıldızı Ay parlaklığında görülecek” haberi beni benden alıyor. Hatta bazı üniversite hocalarımında basına böyle demeçler verdiğine şahit oldum. Sanırım onlar da astronomiyi basından takip ediyorlar… Bir zamanlar Mars için de aynı şey söylenmişti. Bir astronom olarak söylüyorum “Ay parlaklığına yaklaşamayacak bile”. Dahası özel bir çaba sarfetmezseniz (dürbün kullanmak, şehirden uzak bir yere gitmek vs.) bu kuyruklu yıldızı gözlemeniz pek olası gözükmüyor.

Daha heyecanlı bir kuyruklu yıldız yazımda görüşmek üzere, sevgiler!

Creative Commons Lisansı
Tolgahan KILIÇOĞLU tarafından yazılan “ISON Kuyrukluyıldızı yere yaklaşıyor!” Creative Commons Attribution 3.0 Unported Lisansı ile lisanslanmıştır. Paylaşmak istediğiniz taktirde lütfen bu sayfanın adresine atıfta bulununuz.

Panstarrs Kuyrukluyıldızı yere yaklaşıyor!

C/2011 L4 kodu ile bilinen ve bir diğer ismi Panstarrs olan, ancak bir çok kişinin karıştırarak Panstar, Pannstarr, Panstarss vb. şeklinde yazdığı bu güzel ve gizemli kuyrukluyıldızın bu ziyareti, onu ilk ve son görüşümüz olacaktır. Çünkü bu kuyruklu yıldız Halley kuyruklu yıldızı gibi dönemli değildir. Bir daha yeri ziyaret etmesi onbinlerce yıl alabilmektedir. Merak edenler için hemen söyleyelim, bu kuyruklu yıldızın kuyruğunun en uzun halinin 120.000 km olduğu tahmin edilmektedir (ref).

Panstarrs’ın hikayesi çok eskiye dayanmamaktadır. İşte Panstarrs kuyruklu yıldızının keşfedildiği Havãi’nin yemyeşil adalarından Maui’nin bir görüntüsü:

Maui_Landsat_Photo
Maui Adası. Author: NASA.

Panstarrs kuyrukluyıldızının ismi keşfedildiği teleskobun adından gelmektedir. Pan-STARRS (Panoramic Survey Telescope and Rapid Response System) teleskopları bu adadanın  doğusunda bulunan Haleakalā volkanında bulunmaktadır. Yüksekliği 3.055 metre olan bu volkanın bir ilginç özelliği vardır. Maui adasının %75’i bu volkan sayesinde oluşmuştur!

800px-Haleakalā,_Peak_Shadow
Haleakalā. Credit: http://en.wikipedia.org/wiki/File:Haleakal%C4%81,_Peak_Shadow.jpg

2011 yılının Haziran ayında Pan-STARRS 1 teleskobu kullanılarak alınan aşağıdaki görüntüde daha önce tanımlanmamış ve hareket eden bir cismin varlığı farkedildi.

Panstarrs Comet. Credit: http://www.ifa.hawaii.edu/info/press-releases/PS1CometJune2011/index.shtml
Panstarrs Comet. Credit: http://www.ifa.hawaii.edu/info/press-releases/PS1CometJune2011/index.shtml

Cismin hareketi incelendindiğinde Güneş’e gittikçe yaklaşmakta olan yeni bir kuyruklu yıldız olduğu keşfedildi. NASA, Jet Propulsion Labaratuvarı’nın verilerine göre bu kuyrukluyıldız hiperbolik bir yörüngeye sahip. Yörüngesinin yarı büyük eksen uzunluğu Yer-Güneş uzaklığının (150 milyon km) 3460 katı (3460 astronomi birimi). Panstarrs’ın uzun seyahatinin en heyecanlı bölümü Güneş’e yaklaştığı an olan 10 Mart 2013 UT03:39 (Türkiye saati ile 05:39) olacak. Bu esnada kuyruklu yıldız Güneş’e kabaca Merkür kadar (50 milyon km) yakın olacak (bazen bu en yakın konumlarda kuyrukluyıldızlar parçalanabilmektedir). Ancak bizi ilgilendiren daha önemli bir tarih var. O da Yer’e en yakın olduğu tarih olan 5 Mart 2013. Bu tarihte kuyrukluyıldız Yer’e neredeyde Güneş’imiz kadar yakın olacak (1.09 astronomi birimi, ref). Kasım ve Aralık aylarında neredeyse Venüs gezegeni kadar olan parlaklığını Ocak ayından itibaren hızla kaybettiğinden dolayı Yer’e ve Güneş’e en yakın olduğu zamanlarda kabaca 2.5 – 3.0 kadirde gözükecek (ref). Bu değerler çıplak gözle görme sınırının üzerinde. Ancak bir dürbün kullanmak olayı daha eğlenceli hale getirebilir.

Gelelim en önemli konuya. “Panstarrs kuyruklu yıldızını nasıl gözleyebilirim?” diye soranlarınız olacaktır. Eğer gözlemi Türkiye’den (Ankara, İstanbul, İzmir vb. tüm iller için) yapacaksanız ve açık konuşmak gerekirse bu kuyruklu yıldızı görmeniz çok zor (görülmeyecek demek bile yanlış olmaz). Eğer kuyrukluyıldız Güneş’e en yakın olduğu 10 Mart tarihinde parçalanmazsa, Güneş’ten biraz uzaklaşması için 4-5 gün beklememiz gerekiyor. Yani, Mart ayının 14, 15, 16 ve 17’sinde Güneş’ten bir miktar uzaklaşmış olacak. Çıplak gözle ve dürbünle gözlem yapmak için sadece bu tarihler uygun (bu tarihlerden sonra da gözlenmeye devam ediyor ancak parlaklığı çok azaldığından dolayı gün geçtikçe gözlemek zorlaşıyor). Panstarrs kuyrukluyıldızını bu tarihlerde görmek için nereye bakmamız gerekiyor diye sorarsanız, anlatayım. Yapmanız gereken Güneş batar batmaz (tam saat isteyenler için bir aralık vereyim: Türkiye saati ile 17:50 ile 18:50 arası) batı yönüne yani Güneş’in battığı tarafa doğru ufkun hemen üzerine bakmanız. Normalde hava karardıkça kuyruklu yıldız kendini belli etmeye başlar. Ancak Panstarrs için bu geçerli olmayacak. Ufka çok yakın olduğu için Güneş battıktan kısa bir süre sonra Panstarrs’da batıyor. Dolayısıyla ciddi anlamda bir “kuyruklu” yıldız gözlemeyi beklemeyin. Eğer şanslı iseniz ufkun hemen üzerinde çok kısa bir süre (kabaca 15 dk) soluk bir ışık olarak görebilirsiniz. Bir dürbün veya küçük bir teleskop kullanmak kuyruklu yıldızı ayırdetmek için gerekli olabilir. Herkese iyi gözlemler diyerek bu konuyu burada bitiriyor ve sizi Alex Cherney tarafından filme alınan Lemmon ve Pannstarrs kuyruklu yıldızlarının Güney yarıküreden çekilen bu muhteşem videosu ile başbaşa bırakıyorum. Tam ekran izlemenizi şiddetle tavsiye ederim.

Comets Lemmon and PanSTARRS sweeping through the Southern Skies from Alex Cherney on Vimeo.

Creative Commons Lisansı
Tolgahan KILIÇOĞLU tarafından yazılan “Panstarrs Kuyrukluyıldızı yere yaklaşıyor!” Creative Commons Attribution 3.0 Unported Lisansı ile lisanslanmıştır. Paylaşmak istediğiniz taktirde lütfen bu sayfanın adresine atıfta bulununuz.